Psychiater Jo Verhoef ervaart kunst als bevrijding
(uit: De Betuwe / de Nieuwe Koerier 14 maart 2001)
Elst – “Een maf vak, de psychiatrie, maar boeiend. En een creatief specialisme. Bij mijn studiekeus twijfelde ik tussen geneeskunde, biologie en kunst. Het werd geneeskunde en nadien psychiatrie: een compromis tussen financiële zekerheid en vrije creativiteit. Dus geen kunstacademie, ook omdat ik dubde over of ik het wel kon”. Toch kan sociaal psychiater Jo Verhoef uit Elst zijn scheppingsdrang tegenwoordig kwijt in een niet-alledaagse combinatie.
Het ene moment biedt hij -ook s'nachts - hulp in crisissituaties, het andere ogenblik schildert hij in de loods achter zijn huis. En momenteel exposeert hij tot 26maart onder het adagium "Ars longa, vita brevis" (de kust duurt lang, het leven is kort) in Wolfheze.
“In de loods zat ooit een loonbedrijf en later werd er post gesorteerd. Dus er is ruimte genoeg om te werken aan mijn grote doeken”. In de steenkoude loods ("ik blijf constant in beweging") staat een tennistafel, ideaal om aan te werken. En een andere tafel biedt, heel apart, een aanblik van een wirwar aan spullen, gevonden op de stranden van Terschelling en bij het kunstenaarsdorp Bergen. Zoals een stuk visnet, schelpen, touw. “Ik verwerk die dingen soms in mijn olieverf schilderijen, dan worden het in feite sculp-turen. Ik ben dan meer driedimensionaal bezig. Een kunstcriticus meende dat ik geen zaken door elkaar moest halen: of concentreren op olieverf of op sculpturen.
ZEE
Verhoefs werk is voornamelijk abstract expressionistisch. Rood, geel en de kleur van zand domineren. De Elstenaar houdt van de oerkrachten van de zee, "de oermoeder", en van die van vrouwen. Zijn ruige haarbos en spontane luide lach onderstrepen dat nog eens. “Op Terschelling heeft de bevolking een vrij anarchistische aard. Er heerst, anders dan in de Betuwe, een kunstklimaat. En als je aan zee bent worden al je zintuigen geprikkeld”.
Tijdens ons gesprek, op zijn vrije maandag, zwaait hij zijn drie dochters stuk voor stuk uit. “Dat doe ik altijd. Ik geeft ze altijd even een zetje”, lacht hij. Verhoef is gespecialiseerd in angststoornissen en post-traumatische stress. “Het gaat wel iets verder dan kikkerfobieën. Zo behandel ik vluchtelingen die tot op het bot gestrest zijn. Dat vraagt om creativiteit. En ik weet, die komt uit krapte, niet uit luxe”. Hij liet een carrière als opleidinger schieten, zag deels af van de zekerheid van de witte jas. En nam privéles bij schilder Kees Voorbrak, voormalig winnaar van de Prix de Rome. Deze docent stimuleerde Verhoef tot exposeren. Verhoefs voorbeelden zijn Karel Appel, en Mark Rothko en willem de Kooning van de New Yorkse School. “Ik koos bewust voor een 32 urige werkweek. Het liefst zou ik nog een dag minder werken om meer te kunnen schilderen. Ik ervaar kunst als bevrijding. Lekker werken zonder opdrachtgever. Vertrouwen op intuïtie en instinct, op je kracht van binnenuit. Mijn werken zijn in de eerste laag dan meestal ook in een keer klaar”.
KUNSTMANIFESTATIE
Voor wie opgroeide in Huissen, zoals Jo Verhoef, zijn zowel psychiatrie als schilderen niet bepaald van zelfsprekend. “Ik heb zeker geen artistieke achtergrond. Mijn vader kon aardig vogeltjes tekenen, maar dat was het dan ook. Het credo was hard werken en geld verdienen”. De schilder sluit zich niet op in zijn loods. In '99 waren Verhoef, en zijn vrouw Thea, drijvende krachten achter KIEK, Kunst In Elst Kijken. Een kunststichting die het eigen culturele erfgoed onder de aandacht bracht van een breed publiek. “Voor komend najaar trekken we bekende kunstenaars uit Amsterdam aan. En, hoewel de naam KIEK blijft, zal
het meer een Betuws dan puur Elster gebeuren zijn. Meer mag ik nog niet verklappen”.
Met zijn krachtige penseelvoering - waarbij hij de olieverf vaak pasteus opbrengt, soms zelfs erop góóit - ,kleurgebruik en spontaniteit probeert Verhoef oerkrachten naar boven te halen. “Als ik schilder zet ik als het ware de deuren in me open. Vooraf staan alleen de kleuren min of meer vast. Ik werk vanuit een sfeer, opgeroepen door bijvoorbeeld de strandvondsten. Of door een boek. Zo zag ik pas, toen ik weer eens in Bergen was, een boek dat me meteen inspireerde. Met iconen-achtige voorstellingen. Daar wil ik iets mee gaan doen”.
Ook Jo Verhoef ontkwam niet aan die ingrijpende gebeurtenis die veel psychiaters vroeg of laat treft: de zelfdoding van een patiënt. “Onlangs nog. Het is mijn eerste keer. De man was ruim vier jaar bij mij in behandeling. Ik was bij zijn crematie. Heel indrukwekkend. Zijn vrouw en zoon waren nadien naar mijn expositie in Wolfheze geweest, en zeiden geroerd zijn door het tweeluik "Strong Night", een donker ogend werk waarin het krachtige rood contrasteert met het zwart. Ik wou dat mijn man dit had kunnen zien, zei de vrouw. Hij had het net zo mooi gevonden als wij.....Toch een troost. Voor ons alle drie”.
De expositie in Wolfheze is te bezichtigen tot 26 maart 2001. Locatie: De Gelderse Roos, Wolfheze 2 in Wolfheze.